Diyabet nedir?
Vücut yiyeceklerden aldığı şekeri enerjiye çevirmek için pankreasın ürettiği insülin hormonuna ihtiyaç duyar. Diyabette insülin yetersizdir ya da vücut insüline yeterince yanıt vermez; sonuçta kan şekeri yükselir. Yüksek şeker uzun yıllar kontrol edilmezse küçük ve büyük damarlara, sinirlere, böbreğe ve göz dibine zarar verebilir.
Diyabet türleri
- Tip 1 diyabet: Pankreasın insülin üreten hücrelerinin bağışıklık sistemi tarafından yıkılmasıyla gelişir; çoğunlukla çocukluk ve genç erişkinlikte başlar ve insülin tedavisi gerektirir.
- Tip 2 diyabet: En sık görülen türdür. İnsülin direnci ve zamanla azalan insülin salgısı birlikte rol oynar; kilo fazlalığı, hareketsizlik ve ailesel yatkınlık risk etkenleridir.
- Gebelik diyabeti: Gebelikte ortaya çıkar, doğumdan sonra çoğunlukla düzelir, ancak ileride tip 2 diyabet riski artar.
- Gizli şeker (prediyabet / insülin direnci): Kan şekeri normalin üstünde ama diyabet sınırının altındadır; yaşam tarzı değişikliğiyle diyabete ilerleme geciktirilebilir ya da önlenebilir.
Belirtiler
- Sık susama ve ağız kuruluğu
- Sık idrara çıkma, geceleri kalkma
- Açıklanamayan kilo kaybı veya aşırı iştah
- Halsizlik, çabuk yorulma
- Bulanık görme
- Geç iyileşen yaralar, tekrarlayan enfeksiyonlar
- El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Tip 2 diyabet yıllarca belirti vermeyebilir; bu yüzden risk grubundakilerin taranması önemlidir.
Tanı nasıl konur?
- Açlık kan şekeri: En az 8 saatlik açlıktan sonra ölçülür.
- HbA1c: Son 2–3 aylık ortalama kan şekerini gösterir; açlık gerektirmez.
- Oral glukoz tolerans testi (OGTT / şeker yükleme): Şüpheli durumlarda ve gebelikte kullanılır.
Değerlerin yorumu ve tanı için gerekli eşikler kılavuzlara göre hekim tarafından değerlendirilir; tek bir yüksek ölçüm her zaman tanı koydurmaz.
Tedavi ve takip
Tedavi kişiye özgüdür ve şu bileşenlerden oluşur:
- Beslenme düzeni: Öğün düzeni, karbonhidrat kalitesi ve miktarı, lif ve protein dengesi; gerektiğinde diyetisyen desteği.
- Düzenli fiziksel aktivite: Hekimin uygun gördüğü ölçüde.
- Kilo yönetimi: Fazla kiloların verilmesi insülin duyarlılığını artırır.
- İlaç tedavisi: Ağızdan ilaçlar veya insülin; seçim hastanın durumuna göre yapılır, ilaçlar kendi kararınızla bırakılmaz.
- Kendi kendine ölçüm: Gerekirse parmak ucu ölçümü veya sürekli glukoz izlemi.
- Komplikasyon taramaları: Yılda en az bir göz dibi muayenesi, böbrek fonksiyonu ve idrarda albümin, ayak muayenesi, kan basıncı ve kan yağları takibi.
Hipoglisemi (şeker düşmesi)
İlaç kullanan hastalarda kan şekeri aşırı düşebilir: terleme, titreme, çarpıntı, açlık hissi, şaşkınlık. Hafif durumda hekimin önerdiği hızlı şeker kaynağı alınır; bilinç bulanıklığı veya kendinden geçme durumunda 112 aranmalıdır.
Zeybek Tıp Merkezi’nde diyabet takibi
Dahiliye bölümümüzde Uzm. Dr. Betül Bilgiçler; diyabet (tip 1 ve tip 2), gizli şeker ve kan şekeri yüksekliği ile düşüklüğü konularında muayene yapmaktadır. Dahiliye bölümü sayfamızı inceleyebilir, randevu için 0232 250 51 52’yi arayabilir veya çevrimiçi sistemi kullanabilirsiniz.
