Yutma nasıl gerçekleşir?
Yutma; ağız, boğaz (farinks) ve yemek borusunun (özofagus) koordineli çalışmasıyla gerçekleşen karmaşık bir işlemdir. Lokma çiğnenir, dil ve boğaz kasları lokmayı arkaya iter, soluk borusu kapanarak yiyeceğin akciğere kaçması engellenir ve yemek borusu lokmayı mideye taşır. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki sorun yutma güçlüğüne yol açabilir.
Belirtiler
- Yutarken takılma, boğazda tıkanma hissi
- Yutarken veya sonrasında öksürme, boğulma hissi
- Yiyeceklerin geri gelmesi, ağıza ya da buruna kaçması
- Yutarken ağrı
- Yemek yerken uzun süre harcama, yemekten kaçınma
- Ses kısıklığı veya ıslak ses
- Tekrarlayan zatürre (yiyeceğin akciğere kaçması şüphesi)
- Açıklanamayan kilo kaybı
Olası nedenler
- Boğaz ve gırtlak: Enfeksiyon (farenjit, tonsillit), bademcik apsesi, gırtlak hastalıkları, tümörler.
- Yemek borusu: Reflü ve ona bağlı iltihap ya da daralma, özofagus motilite bozuklukları, yemek borusu darlıkları, nadiren tümörler.
- Sinir-kas hastalıkları: İnme, Parkinson hastalığı ve diğer nörolojik sorunlar yutma kaslarını etkileyebilir.
- Boyun yapıları: Guatr (tiroid büyümesi) veya lenf bezi büyümeleri dışarıdan baskı yapabilir.
- Diğer: Ağız kuruluğu, bazı ilaçlar, stres ve kaygıya bağlı “boğazda yumru hissi” (globus).
Hangi durumlarda hemen başvurulmalı?
- Hiç yutamama, tükürüğü yutamama
- Nefes almada güçlük, ses kısıklığıyla birlikte boğulma
- Yutma güçlüğüyle birlikte yüksek ateş ve boyunda şişlik
- Katı yiyeceğin yemek borusuna sıkışıp kalması (özellikle çocuklarda yabancı cisim yutma)
Bu durumlarda 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Bir haftadan uzun süren, giderek artan veya kilo kaybı yapan yutma güçlüğü için ise gecikmeden KBB muayenesi yaptırın.
Tanı
Hekim yutma güçlüğünün ne zaman başladığını, katı mı sıvı mı güçlük çıkardığını ve eşlik eden belirtileri sorar. Ağız, boğaz ve boyun muayene edilir; gırtlak ve boğaz uygun aletlerle incelenir. Gerektiğinde şu incelemeler istenebilir: baryumlu yutma grafisi, endoskopik değerlendirme, boyun ultrasonografisi veya diğer görüntüleme, tahliller ve nörolojik değerlendirme. Bu incelemelerin merkezde mi yoksa uygun bir merkezde mi yapılacağı muayenede netleştirilir.
Tedavi
Tedavi nedene yöneliktir:
- Enfeksiyonlarda uygun ilaç tedavisi
- Reflüye bağlı sorunlarda yaşam tarzı düzenlemesi ve ilaç
- Yapısal darlık ve kitlelerde girişimsel veya cerrahi yaklaşım
- Sinir-kas kaynaklı sorunlarda yutma terapisi ve beslenme düzenlemeleri
- Gerektiğinde diyetisyen ve nörolog gibi diğer uzmanlarla ortak yönetim
Evde dikkat edilecekler
- Yavaş yiyin, küçük lokmalar alın, iyi çiğneyin.
- Yemek sırasında konuşmaktan ve aceleden kaçının.
- Dik oturun; yemekten sonra hemen yatmayın.
- Hekim önerdiyse yiyecek kıvamını (püre, koyulaştırılmış sıvı) ayarlayın.
- Sigara ve alkolü bırakın; bunlar boğaz ve yemek borusunu tahriş eder.
Zeybek Tıp Merkezi’nde yutma güçlüğü muayenesi
KBB bölümümüzde Uzm. Dr. İrfan Eker; yutma güçlüğü ve yutma bozuklukları alanında hasta kabul etmektedir. KBB bölümü sayfamızı inceleyebilir, randevu için 0232 250 51 52’yi arayabilir veya çevrimiçi sistemi kullanabilirsiniz.
